Usapang Balarila at Wika

    MUTHALÀ ‎ ‎nagninilay akong nakatutungà ‎pinagmamasdan ang mga  muthalà ‎habang aking kinakatha sa diwà ‎ang luhang di masabi niring dilà ‎ ‎pawang unos sa búhay ang dumating ‎nadarama pa rin ang paninimdim ‎pag madaling araw ay nagigising ‎pag umaga na'y walang naglalambing ‎ ‎ninilay sa katanghaliang tapat ‎habang yaong  muthala 'y kalat-kalat ‎badyang walang unos sa hinaharap ‎tila baga langit ang nangungusap ‎ ‎maipagtatanggol ang karapatan ‎makata'y nasa rali sa lansangan ‎may  muthalà  sa sawing kapalaran  ‎bawat sulirani'y may kalutasan  ‎ ‎- gregoriovbituinjr. ‎03.23.2026 ‎ ‎* muthalà - kalat-kalat na maninipis na ulap, mula sa Diksiyonaryong Adarna, p.612

PALAKINGKINGAN ‎ ‎kung ang hinliliit ay  kalingkingan ‎hinlalato pala'y  palakingkingan habang may daliring  palasinsingan ‎ ‎may salitang madalas di magamit ang palakingkingan ay parang pilit palasinsingan sa kasal malimit ‎ ‎mabuti na rin at nabatid iyon ‎na para sa mga makata'y misyon ‎at para sa tugmaang nilalayon ‎ ‎anumang tawag, daliri'y may silbi ‎tulad ng hintuturo't hinlalaki ‎pagtipa sa selpon, kompyuter, busy ‎ ‎di man pamilyar ang ilang salitâ ‎mabuti't nabatid ang bago't lumà ‎bago sa akin, batid ng matandâ ‎ ‎- gregoriovbituinjr. ‎03.21.2026 (World Poetry Day) ‎ ‎* mulâ sa Diksiyonaryong Adarna, pahina 674

NGAYONG WORLD POETRY DAY 2026 ‎ ‎tumatagaktak man / ang pawis sa noo ‎nilalakad ko ma'y / kilo-kilometro ‎patuloy ang nilay / sa kalsada't kwarto ‎kathâ ng makata'y / regalo sa mundo ‎ ‎idolo ko sina /  Batute't Balagtas ‎mga kathâ nila / sa diwa'y kumatas ‎Sa Dakong Silangan , / bansang Pilipinas ‎Florante at Laura 'y / binasa't nawatas ‎ ‎nariyan din sina /  Percy Bysshe Shelley, ‎‎John Keats, Arthur Rimbaud, / Neruda, Tagore ‎Cirilo Bautista, / Natsume Sōseki, ‎Glen Sales, Teofilo / Cid, Romalyn Ante ‎Bucaneg, Almario, / Gemino H. Abad, ‎Lumbera, Collantes, / Dimalanta, Gullas, ‎Joel Malabanan, / Danilo C. Diaz, ‎Emmanuel Lacaba, /  at  Maningning Miclat ‎ ‎papel ko man lagi'y / makatâ ng masa ‎pagkat tumutulâ / sa rali't kalsada ‎sa tugma't sukat ma'y / nakabartolina ‎pinag-iigihan / ang tulâ tuwina ‎ ‎sa mga higante / sa larang ng tulâ ‎ako'y nagpupugay / sa inyong nagawâ  ‎ngayong  Daigdigang / Araw ng Pagtulâ ‎mabuhay! Mabuhay / an...

MUNGLÔ, MUÓL, AT MUÓY ‎ ‎ano kaya sa Ingles ang  munglô ? ‎sa medisina, ang kahulugan ‎ay paninilaw bunga ng sakit ‎tulad ng  Gilbert syndrome, cirrhosis ‎ ‎sa  Zoolohiya  ay natukoy ‎kung ano yaong  muól  at  muóy ‎ang muól ay usang nalagasan ‎ng sungay sa sakit, katandaan ‎ ‎kung ang muóy ay babaeng kúto ‎kuyumad ay maliit na kúto ‎at ang lisâ ay itlog ng kúto ‎ano naman ang lalaking kutó? ‎ ‎tatlong salitang bago o lumà ‎bago sa akin, lumang salitâ ‎na nasaliksik ko nang di sadyâ ‎na mabuting gamitin sa tulâ ‎ ‎- gregoriovbituinjr. ‎03.21.2026 (World Poetry Day) ‎ * litrato mula sa Diksiyonaryong Adarna, p.610

‎HUBAD KONG ISIP ‎ ‎animo'y makatâ ang lumikhâ ‎ng krosword na aking nasagutan ‎"Hubad kong isip" , nakatutuwâ ‎tingni ang Labing-isa Pahalang ‎ ‎kahulugan pala'y inosente ‎o batang di nasagpang ng leyon ‎at di kinakanti ng salbahe ‎ako sa sarili'y napabulong: ‎ ‎"katalamitam ko sa pag-idlip ‎ang naroong magandang diwatà ‎di mawari ng hubad kong isip ‎sa harap niya ako'y tulalâ" ‎ ‎lumikha ng krosword ba'y tulad ko? ‎makatang walâ sa toreng garing? ‎sinalita'y kaygandang totoo ‎ang hubad kong isip ay nagising ‎ ‎- gregoriovbituinjr. ‎03.20.2026 ‎ ‎* palaisipan mulâ sa pahayagang Pang-Masa, Enero 6, 2026, p.7

INGAT: BABALA O BILIN? ‎ ‎‎aba'y mali yaong tanong ‎na  "Babala sa lilisan" tatlumpu't walo pahalang ‎sa isang palaisipan ‎ ‎para bagang nananakot ‎o may himig pagbabantâ ‎gayon ba ang kahulugan ‎pag sinabihan mong  "Ingat" ? ‎ ‎kung ako ang tagagawâ ‎ng krosword na tulad niyon ‎mas mabuti pang isulat ‎doon:  "Bilin sa lilisan" ‎ ‎pag sinabi mong  "Babala" ‎may mangyayaring masamâ ‎di gaya ng  "Bilin" , siya'y ‎pinapayuhan mong sadyâ ‎ ‎may saya't kurot sa pusò ‎pag sinabihan kang  "Ingat" ‎nagsabi'y mabuting tao ‎asam ay kaligtasan mo ‎ ‎- gregoriovbituinjr. ‎03.20.2026 ‎ ‎* krosword mulâ sa pahayagang Pang-Masa, Marso 12, 2026, p.7  

‎IKASAMPU, IKA-10 ‎ ‎walang gitling ang ikasampu ‎iyan ang wasto pag nagdugtong ‎ang panlapi't salitang ugat ‎balarila'y alam mo dapat ‎ ‎may gitling na pag ika-10 ‎iyan ang wastong pagdurugtong ‎ng panlapi at ng numero ‎balarila'y batid mo dapat ‎ ‎ikasampu ngayon ng Marso ‎ika-10 ngayon ng Marso ‎pansinin mo ang gamit nito ‎balarila'y tinurò ito ‎ ‎meron ka sanang natutunan ‎sa abang makatâ ng bayan ‎túrong ito'y pakatandaan ‎nang wasto'y gamitin ng tanan ‎ ‎- gregoriovbituinjr. ‎03.10.2026 ‎ ‎*litrato mulâ sa larong Word Connect sa selpon

ANG TUGMAAN SA TULÂ KONG "PLUMA'T KWADERNO" Maikling sanaysay ni Gregorio V. Bituin Jr. Sinubukan kong kumathâ ng tulang may iba't ibang tugmaan. Magkatugmâ ang dalawang magkakasunod na taludtod sa loob ng apat na saknong. Inihalimbawà ko ang taludturan sa  Shakespearean (English) sonnet  at sa  Petrarchan (Italian) sonnet . Sa Shakespearean ay may tugmaang A-B-A-B, C-D-C-D, E-F-E-F, at G-G, habang sa Petrarchan sonnet naman ay may tugmaang A-B-B-A, A-B-B-A, C-D-E, C-D-E. Ang dalawang nabanggit ay soneto, o tulang may tugma't sukat at labing-apat na taludtod. Ang aking kinatha'y may labing-anim na taludtod sa apat na saknong. Ang ginawà kong tugmaan sa tulang  "Pluma't kwaderno"  ay: A-A-B-B, C-C-D-D, E-E-F-F, at G-G-H-H. Narito ang nasabing tula: PLUMA'T KWADERNO palagi akong may dalang pluma't kwaderno sa bulsa at sa bag, lalo na't handang magsulat ang mangangathâ sa dadaluhan kong pulong ay ilalabas na iyon susulat ng katitikan o m...

NAHULI NA NAMANG BAROK ANG PAMAGAT imbes  "2 raliyistang inaresto..." ay  "2 raliyista na inaresto..." batid agad di Pinoy ang nagsulat nito orihinal sa Ingles, isinalin ito ng  A.I. , kaya naging  Barok  ngang totoo panahon pa ba ng Kastila, kaya ganyan sila? "dalawa raliyista na inaresto, laya na" balitang Pinoy na binarok, dapat itama na sa  "dalawang raliyistang inaresto, laya na" iyan ang hirap pag tamad ang nagsasalin google translate  o  A.I.  na ang gagamitin nagiging  Barok  tuloy ang salita natin tila baga  Kastilaloy  ay uso pa rin di ba nakikita ng editor ang ganyan? dahil mabilisang ulat, hinahayaan? Barok ang A.I.  sa pagsalin ng salitâ huwag asahan ang A.I. sa  Salin-Wikà kung Pinoy ang nagsulat ay mahahalatâ ngunit kung A.I., wika'y binabalahurà - gregoriovbituinjr. 03.02.2026